Araştırma

Fırtına Diniyor Mu?

Jüpiter’in Büyük Kırmızı Leke’si küçülüyor. Ancak biliminsanları, küçülen devasa fırtınanın akıbeti konusunda pek emin değil. Jüpiter, devasa boyutunun yanı sıra ekvatorunun güneyinde girdap gibi dönen parlak kırmızı fırtınasıyla da biliniyor. Dünya’yı tek parça hâlinde rahatça yutabilecek fırtına, uygun (ama yaratıcı denemeyecek) bir biçimde “Büyük Kırmızı Leke” olarak biliniyor. Büyük Kırmızı Leke yüzyıllardır Jüpiter’in bulutlu çehresinin demirbaşı; ve Güneş Sistemi’nin de en bilindik ögelerinden biri. Ama her şeyin bir sonu var: Büyük Kırmızı Leke küçülüyor.

Nasıl oluyor da hâlâ devam ediyor? Dünya’daki fırtınalar bu sürenin yakınına bile yaklaşamıyor.
Doğru. Diğer gezegenlerdeki bazı fırtınalar uzun sürebilse de, Dünya’daki fırtınalar genelde merhametli biçimde kısa sürüyor. Voyager 2 1989’da yakın uçuş yaptığı sırada (genelde fırtınalı bir yer olan) Neptün’de de benzer biçimde büyük, birkaç yıl boyunca gezegenin yüzünde leke oluşturan belirgin bir leke vardı –Hubble Uzay Teleskopu 1994’te gezegene göz attığında ise gitmişti. Ve Satürn’de o kadar devasa büyüklükte bir fırtına oluşmuştu ki, fırtına gezegenin tamamını sardı ve dönüp dolaşıp kendine çarptı. Gerçi o yaklaşık bir yıl sürdü yalnızca. Biliminsanları, Jüpiter’in devasa ve istikrarlı fırtınasını neyin beslediğinden tam olarak emin değil (ve araştırmalar sürüyor) ama iki jet akımı arasında yer alan konumunun, fırtınayı dengede tutmaya ve ömrünü uzatmaya yardım ediyor olabileceğinden kuşkulanıyorlar. er de önümüzdeki 10 veya 20 yıl içinde tamamen yok olabileceğini söylüyor.

Peki önümüzdeki 10-20 yıllık zaman dilimi neden önemli?
Bu, eğer güncel hızında küçülmeye devam ederse fırtınanın kabaca dairesel bir biçim alacağı ortalama süre. Orton, bu biçimin fırtınanın şu anki oval formuna kıyasla çok daha az stabil olduğunu söylüyor. “BKL’nin eni, boyundan daha dar olduğu sürece stabil olması pek olası değil. Ama dairesel bir formda stabilize olabileceğini öngören bir görüş de var,” diyor Orton. Yani, fırtına daireselliğe ulaştıktan sonra ne olacağı kimse için bir tahminden öteye geçemiyor. Fırtına dengesini sağlayabilir ve varlığını sürdürebilir; ama pekâlâ yok da olabilir. “Büyük Kırmızı Leke’nin dinamikleri için hâlihazırda var olan herhangi bir kuramsal model yok bildiğim kadarıyla,” diyor Orton. “Bunların hepsi varsayım, yani gelecek gözlemciler bu eşi benzeri olmayan girdaba ne olacağını bekleyip görecek.” Simon, fırtınanın kaderinin onu neyin beslediğine ve ufuktaki değişimlerin yavaş mı hızlı mı olacağına bağlı olduğunu söylüyor.“Yavaş gerçekleşen değişimler fırtınaya çeşitli biçimlerde uyum sağlama şansı veriyor; hızlı gerçekleşenlerin ise fırtınayı durdurma olasılığı var,” diyor Simon. “Şu an elimizde bulunan verilere dayanarak, eğer fırtına stabilize olacaksa bunun büyük olasılıkla önümüzdeki birkaç on yıl içinde veya daha erken olacağını tahmin ediliyor.

Toplam 1,358 kez okundu, Bugün 3 kez okundu

PAYLAŞ
BENZER PARAGRAFLAR
Dünyanın Plastik Atık Sorununu Çözmek İçin Ne Yapmalıyız?
Hafızanın En Büyük Düşmanı Alkol
Albatros

YORUM

*